Jump to content
Search In
  • More options...
Find results that contain...
Find results in...

Leaderboard


Popular Content

Showing most liked content since 06/25/2021 in Blog Entries

  1. 1 like
    1000 sztuk czy więcej? (opublikowano 03/12/2021) Waldemar Nerka Co jakiś czas powraca to pytanie. Ile polskich „błoniaków” zostało wyprodukowanych? Magiczny 1000, trochę ponad 1000 czy jeszcze więcej. Wśród kolekcjonerów są zwolennicy różnych granic osiągniętej produkcji polskich zegarków. Dyskusja do tej pory była trudna do rozstrzygnięcia, ponieważ brakuje dokumentacji fabrycznej jednoznacznie wypowiadającej się na ten temat. Ja zdecydowanie zaliczam się do grupy osób, które uważają, że wyprodukowano znacznie więcej niż 1000 sztuk. Swoje przeświadczenie opierałem na jedynym jak dotąd dostępnym, wiarygodnym materiale, tj. na wspomnieniach inż. Kazimierza Żelazkiewicza oraz na artefaktach, czyli znajdujących się w rękach kolekcjonerów zegarkach z mechanizmami własnej produkcji ZMP BŁONIE, będących dokumentacją wprost mówiącą o tym jakie numery seryjne są spotykane na polskich płytach. Bardziej dociekliwych i mniej zorientowanych w temacie zapraszam do lektury mojego wcześniejszego opracowania "Album Polskich Zegarków - suplement”. Zamieściłem tam zrzuty ekranu wspomnień z podkreślonym tekstem dotyczącym tematu. Streszczając dotychczasową argumentację w punktach otrzymujemy taką listę poszlak wspierających myślenie o liczbie większej niż 1000: 1. Wspomnienia inż. Kazimierza Żelazkiewicza zostały spisane po zakończeniu produkcji. Możemy natrafić na fragmenty mówiące o tym, że 1000 szt. było PIERWSZĄ partią produkcyjną. Nigdzie nie ma jednak wzmianki o tym, że była to jedyna partia – to już uchyla drzwi w kierunku dalszych poszukiwań. 2. Do wykonania pierwszej partii przygotowano 2000 kompletów części. Jakiś procent w fazie montażu odpadł jako braki. Czy mogła to być aż połowa? Co stało się z resztą części? 3. Inż. Kazimierz Żelazkiewicz pisze wyraźnie, że po 15.12.1961 roku technologię zastępczą wymieniano na właściwą, czyli modernizowano linię produkcyjną. Podpowiada to, że produkowano dalej mechanizmy, prawdopodobnie nie po to, żeby leżały na magazynie. Plany produkcyjne trzeba było wykonać, a dostawy ze wschodu pozostawiały wiele do życzenia pod każdym względem... Tyle wiedzieliśmy do tej pory. Wiedza ta w zasadzie wystarczała głównie do stwierdzenia, że wyprodukowano więcej niż tysiąc sztuk. Ile? Mogliśmy robić tylko szacunkowe założenia na podstawie dedukcji i ocenie dostępnych artefaktów. Niepewność kolekcjonerska i chęć zgłębienia wiedzy doprowadziły nas na szczęście dalej. Razem z kolegą Michałem Gudalewiczem, współautorem opracowania Album Polskich Zegarków, dotarliśmy do archiwalnej dokumentacji ZMP BŁONIE. W jednym z dokumentów, noszącym klauzulę POUFNE, sporządzonym na 176 stronach maszynopisu i podpisanym przez najwyższe władze ZMP BŁONIE z datą 14.03.1963 znaleźliśmy wiele ciekawych informacji. Zdjęcia dokumentu zostały wykonane przeze mnie i są załączone do tego tekstu. W przypisie odwołanie do tego dokumentu jest wskazywane jako [Dokument Źródłowy]. Dokument odnosi się do działalności ZMP BŁONIE w roku poprzednim, tj. 1962. Na stronach 3 i 4 mamy informację, że nie wykonano planu produkcji zegarka. Powodem takiej sytuacji było podjęcie przez władze nadrzędne nad ZMP BŁONIE decyzji o ograniczeniu produkcji zegarka już w roku następnym (1963) i całkowitym zaniechaniu w latach następnych. Wobec tego ZPP (Zjednoczenie Przemysłu Precyzyjnego) zmniejszyło wartość rocznego planu produkcji zegarka z własnych części o 445 tys. zł [Dokument Źródłowy]. Z planowanych 155 000 sztuk wykonano 150 333 sztuki, czyli mniej o 4 667 sztuk [Dokument Źródłowy]. Na stronach 30 i 31 możemy przeczytać, że decyzja ZPP o zaniechaniu produkcji została podana w Zarządzaniu Nr 35 z dnia 17.11.1962 roku [Dokument Źródłowy]. Dalej czytamy, że na rok 1963 ostatecznie zaplanowano tylko 160 000 sztuk zegarka naręcznego z części zakupionych. Podając dla przykładu, że plan roku 1962 wynosił 155 000 sztuk ogółem, w tym 30 000 sztuk z części produkcji ZMP BŁONIE [Dokument Źródłowy]. Co wiemy bezsprzecznie? 1. ZPP na rok 1962 ustaliło plan wykonania 30 000 zegarków z części własnych. 2. Decyzja o zaprzestaniu produkcji została podana 17.11.1962 roku. Uwzględniając moment oraz wolumen zmniejszenia planu w 1962 roku możemy śmiało stwierdzić, że w omawianym okresie wyprodukowano około 25 000 zegarków z części własnych. Tyle możemy wnioskować z ostatnio odkrytej dokumentacji ZMP BŁONIE. Nie poddajemy się w wysiłkach i szukamy dalej, a wszystkich miłośników polskich „błoniaków” zapraszamy do zgłaszania egzemplarzy, które Waszym zdaniem noszą znamiona zegarków z mechanizmami własnej produkcji ZMP BŁONIE. Przede wszystkim chodzi o płytę główną i jej numer seryjny. Album jest i będzie naszą wspólną pracą – to nasze zegarki pomagają odkryć ten już prawie zapomniany kawałek polskiej historii przemysłu precyzyjnego.
  2. 1 like
    Bardzo często w zegarkach, aby wskazać konkretny model zegarka, różniący się na pierwszy rzut oka wyłącznie detalami, używa się tzw. referencji. Referencje to wszak nic innego jak powszechna i często wykorzystywana metoda selekcji. Enicar na przestrzeni lat najczęściej używał dwóch sposobów oznaczania referencji. Niestety nie do końca rozszyfrowano sposób „kodowania” informacji. Z pewnością można spotkać dwa takie same modelowo zegarki noszące tę samą referencję, różniące się np. kolorem tarczy. Enicar na deklu zegarka podawał numery referencyjne danego modelu, którego składnie były następujące uwzględniając pierwsze najstarsze modele, przy czym zaznaczyć należy, że spotyka się również inny format oznaczenia referencji. Pierwotnie Enicar stosował zapis referencji, który sugeruje, że zegarek jest wyprodukowany w wersji limitowanej. Wielu niedoświadczonych kolekcjonerów, którzy zaczynają swoją przygodę z zegarkami, wskazywało, że nabyli zegarek z wersji limitowanej. Niejednokrotnie opisy takie można znaleźć na portalach sprzedażowych. Niestety Enicar tworzył krótkie serie zegarków, nawet w zaledwie kilku egzemplarzach, jednak nigdy ich nie numerował. Oto przykłady z podziałem na dwie najczęściej występujące grupy, przy czym jedna z nich różniła się wyłącznie dodaniem cyfry „2” do wcześniejszego modelu oznaczeń: 1) XXX/XXX w sąsiedztwie dodatkowych liter i cyfr, Przykłady: 100/61 aSN 100/18 MB 100/172 aCS 100-45 As Z materiałów reklamowych możemy bezsprzecznie wskazać co oznaczają poszczególne litery. A – w zegarku użyto mechanizmu z naciągiem automatycznym, a – koperta wykonana w całości ze stali, B – koperta typu „Seapearl”, typu BAYONET, wodoodporność 5 ATM, C – mechanizm z komplikacją kalendarza, CH – mechanizm z komplikacją chronografu, E – mechanizm elektro-mechaniczny zazwyczaj Landeron 4750, M – koperta mosiądz, chrom, platerowana złotem 20 mikronów, G – koperta z litego złota, zazwyczaj próby 750, 18-karatów, S – mechanizm z centralną sekundą, T – obrotowy bezel, 100 – zazwyczaj określa mechanizm AR1010 i automatyczny AR1034 lub AR1035, 76 – nr referencyjny koperty typu „żółw” (ang. turtle lug), 71 – nr referencyjny koperty wykonanej z duraluminium. 2) XXX–XX-XX – pierwszy człon oznaczał użyty mechanizm, następne prawdopodobnie oznaczały rodzaj koperty. Przykłady: 167-25-01 zegarek z mechanizmem AR167 692/07/01 zegarek z mechanizmem AR692 800-08-01 zegarek z mechanizmem AR801 800.0008.001 zegarek z mechanizmem AR801 320-01-01 zegarek z mechanizmem AR320 300-01-01 zegarek z mechanizmem AR350 144-49-02 zegarek z mechanizmem AR1145 160-54-02 Przykład oznaczenia takiej samej referencji przy zegarkach różniących się detalami. W powyższych przypadkach pierwszy człon (trzy pierwsze cyfry) oznaczały użyty mechanizm w zegarku. Jednak w kolekcji posiadam egzemplarze, które pokazują również inne przypadki: Przykłady: 147-03-02 zegarek z mechanizmem AR167 173-01-01 zegarek z mechanizmem AS2073 119-01-02 zegarek z mechanizmem AS2072 134.01.01 zegarek z mechanizmem Lemania 1340 Czy są to wyjątki potwierdzające regułę, niestety nie wiadomo. 3) 2XXX–XX–XX – trzeci sposób oznaczania referencji z cyfrą 2 na początku. Bardzo podobna do drugiej, będąca najprawdopodobniej rozwinięciem. Przykład: 2167-51-29 zegarek z mechanizmem ETA2789-1 Oznaczenie stosowano w ostatnich latach produkcji, kiedy to w celu optymalizacji kosztów produkcji, w latach wielkiego kryzysu kwarcowego, wykorzystywano mechanizmy firmy ETA SA Manufacture Horlogère Suisse (ETA SA Swiss Watch Manufacturer) zamiast mechanizmów z własnej produkcji. Do numeru referencji z przodu wkrada się cyfra „2”. Oznaczało to, że w środku wykorzystano mechanizm wyprodukowany przez ETA czyli z ostatniego okresu produkcji przed bankructwem firmy. Enicar chociaż produkował własne mechanizmy, redukując koszty produkcji do najniższego poziomu, w latach 70 i 80-tych, gdy tzw. „kryzys kwarcowy” powodował upadłość wielu producentów zegarków, postanowił dokonywać zakupów mechanizmów innych marek zwłaszcza FHF, ETA czy AS. Zegarki zaczynające się nr referencyjnym od „2” nie posiadały napisu „STAR JEWELS” na tarczy zegarka. W zasadzie "Star Jewels" zaakcentowano na tarczy zegarków, aby pokazać pewny przełomem technicznym, aby lepiej zareklamować produkt. Ponadto nazwę towarową powiązano z udziałem sportowców w Igrzyskach Olimpijskich, których firma Enicar sponsorowała. Patrząc już na nr referencyjny można było pobieżnie zidentyfikować użyty model mechanizmu. Inną drogą do identyfikacji mechanizmu, już znacznie pewniejszą to otworzenie koperty zegarka i sprawdzenie oznaczenia na płycie mechanizmu pod kołem balansu. Otworzenie wielu modeli zegarków Enicar wymaga posiadania specjalnych kluczy. Znacznie rzadziej, zwłaszcza w zegarkach z pierwszych lat produkcji oznaczenie mechanizmu znaleźć można pod tarczą. Dodatkowe oznaczenia. Na deklach zegarków szwajcarskich znaleźć możemy oznaczenie w postaci „krzyża szwajcarskiego” z opisem BREVET12 i numerem, który wskazuje na wykorzystany patent. Przykłady: 1) Brevet + 314962 => EPSA Super Compressor Case wykorzystywany przez firmę Enicar od grudnia 1957r., 2) Brevet + 313813 => EPSA Compressor Case, 3) Brevet + 98243 => EPSA Stop Case wykorzystywany do marca 1956r. Informacja zgłoszenia patentu w Szwajcarskim Urzędzie Patentowym EPSA – to wersja koperty wodoodpornej opatentowana przez firmę Ervin Piquerez SA (w skrócie: EPSA) z siedzibą w Bassecourt, Szwajcaria. E. Piquerez posiadał około 200 patentów, które zgłosił między 1939 a 1979 rokiem. Jedne z najbardziej znanych to: 1) koronka MONOFLEX, 2) COMPRESSOR, 3) SUPER COMPRESSOR. Fabryka EPSA u szczytu swojej produkcji wykonywała 10.000 kopert dziennie. 80 procent produkcji stanowiły koperty wodoodporne, w roku 1970 firma EPSA wyprodukowała ich 1.350.000 sztuk. Największym klientem była właśnie marka ENICAR, choć klientami były również OMEGA, HEUER, BAUME & MERCIER, BULOVA, IWC i LONGINES. Istotą tych kopert było dociskanie dekla i uszczelki pod wpływem zewnętrznego ciśnienia. Im bardziej zanurzamy się (nurkujemy) tym większe jest ciśnienie wywierane na przedmioty. Charakterystycznym elementem koperty Super Compressor były zazwyczaj dwie koronki na godzinie 2 i 4, jedna do nakręcania i ustawiania zegarka (na godzinie 4), druga do sterowania wewnętrznym bezelem (na godzinie 2). Obie koronki poza logo firmy nosiły czasami oznaczenia w postaci kratki. Dodatkowo dekiel na wewnętrznej stronie nabite miał logo w postaci hełmu nurkowego z napisem EPSA. Dodatkowym oznaczeniem określającym klasę wodoodporności zegarka, niekoniecznie z kopertami typu EPSA jest grafika umieszczona na deklach. Znak Saturna wraz z rekinem oznaczało klasę wodoszczelności zegarka do codziennego używania. Znak ostrygi umieszczonej na spodniej części zegarka oznaczał zegarek do zastosowań profesjonalnych i możliwość schodzenia z zegarkiem pod wodę na znaczną głębokość. Zegarek z samym elementem Saturna oznaczał zegarek nieodporny na kontakt z wodą. Radioaktywność w zegarkach – niemożliwe a jednak. Zegarki nie tylko te wyprodukowane przez firmę Enicar w momencie „uzyskania” wodoodporności, zaczęły służyć zwłaszcza nurkom głębinowym jako ważny element ich wyposażenia. Niejednokrotnie ratując ich życie. W celu lepszej czytelności w trudnych warunkach oświetleniowych w zegarkach zaczęto wykorzystywać tzw. zjawisko radioluminescencji, czyli świecenie substancji pod wpływem promieniowania jądrowego, np. cząstek α, β, promieni γ czy protonów. Jest to jeden z rodzajów luminescencji. Po bardzo szkodliwym i niebezpiecznym radzie, w zegarkach od lat 60-tych zaczęto używać równie promieniotwórczego, co bardziej bezpiecznego dla zdrowia ludzkiego trytu. Radiowodoru – nietrwałego izotopu wodoru, którego jądro (tryton) składa się z jednego protonu i dwóch neutronów. Oznaczany jest symbolem 3H lub T. Bardzo często na tarczy zegarka, który zawiera tryt, można znaleźć oznaczenie w postaci litery T. „T” oznacza, że Tryt został użyty jako element luminescencji. Na niektórych modelach firmy Enicar można znaleźć dodatkowe oznaczenia w postaci napisów „T < 25 mc” lub „SWISS T < 25” oznacza, że emitowania radioaktywność jest na poziomie niższym niż 25 mCi (mili Kiury). Gdy oznaczenie jest w postaci „T SWISS T” oznacza to, że emitowana radioaktywność jest mniejsza niż 7,5 mCi. Zdjęcie z internetu Oglądając zegarek Enicar i posiadając wiedzę umieszczoną powyżej można już wysnuć pewne informacje o samym zegarku. Jaki posiada mechanizm, dodatkowe komplikacje mechanizmu, typ czy jego przeznaczenie, dlatego jakże ważnym elementem naszego hobby jest wiedza jaką niosą dodatkowe oznaczenia i możliwość ich prawidłowego odczytania. Wszystkie powyższe informacje pomogą również w określeniu czy zegarek jest oryginalny.

Czas na forum odmierza

Magazyn Zegarki Club



×
×
  • Create New...

Important Information

We have placed cookies on your device to help make this website better. You can adjust your cookie settings, otherwise we'll assume you're okay to continue.