Braciszek Di

132 [Warszawa] woj. mazowieckie. Pałac w Wilanowie, galeria południowa na parterze. Udało nam się wreszcie dostać do tego zegara i zdobyć pozwolenie na jego sfotografowanie, co łatwym nie było Wykonanie fotek szkła i to pod światło nie było proste, więc musiałem w komputerze je nieco przyciemnić, żeby cokolwiek było widać. Jednocześnie niestety widać wszystkie plamy na szybie, która oddziela zegar od ogrodu Jednocześnie jest to trzydziesty sfotografowany zegar w Warszawie Powstał w 1788 roku, a wykonał go na zamówienie króla Stanisława Augusta wybitny konstruktor przyrządów matematycznych J.F. Richer, na podstawie pomiarów królewskiego architekta Jowina Fryderyka Bystrzyckiego. Aktualnie zegar nie posiada gnomonu, który oryginalnie wystawał na zewnątrz budynku, zaś jego cień widoczny był od środka na szklanej powierzchni zegara. Losy gnomonu są niejasne, jednak gdzieś w archiwach zachowało się jego zdjęcie, do którego mam nadzieję wkrótce dotrzeć.

131 [Olsztyn] woj. warmińsko-mazurskie. III Liceum Ogólnokształcące im. Mikołaja Kopernika (Aleja Sybiraków 10). Zegar stoi przy samej szkole, a wykonał go Tadeusz Rostański - nieżyjący już nauczyciel matematyki, fizyki i astronomii. Zegar służył jako pomoc dydaktyczna wykorzystywana w nauczaniu astronomii, dlatego od chwili powstania nie posiada linii godzinowych.

Byłbym zobowiązany za te informacje

Wielkie dzięki JJ za tę fotkę To faktycznie ciekawy zegarek i musi być naprawdę niewidoczny, skoro nikt o nim wcześniej nie donosił Czy jesteś w stanie dotrzeć do jego historii, czy raczej przez Gniezno tylko przejeżdżałeś?

130 [Olsztyn] woj. warmińsko-mazurskie. Zamek. Tablica wykonana i używana przez Kopernika w czasie jego kilkuletniego pobytu na Zamku w Olsztynie. Uczeni do dziś spierają się, czy tablica była zegarem słonecznym, kalendarzem, czy też po prostu urządzeniem do wyznaczania dnia równonocy wiosennej i jesiennej. A może wszystkim na raz?

129 [Olsztyn] woj. warmińsko-mazurskie. Ratusz na Rynku Starego Miasta. Zegar od strony południowo-zachodniej - wieczorny. Niestety ma on aktualnie zgięty gnomon i nie może pokazywać czasu. Przypuszczam, że stało się to w czasie remontu rynny.

128 [Olsztyn] woj. warmińsko-mazurskie. Ratusz na Rynku Starego Miasta. Zegar od strony południowo zachodniej.

127 [Olsztyn] woj. warmińsko-mazurskie. Ratusz na Rynku Starego Miasta. Zegar od strony południowo wschodniej.

APEL Sądząc po statystykach, całkiem sporo osób zagląda do tego wątku - co jak sądzę świadczy o tym, że temat jest każdemu bliski - i dlatego chciałbym ponowić prośbę Krzyśka, która rozpoczęła nasze poszukiwania: Szanowny Forumowiczu, jeśli widujesz w swojej okolicy słoneczne czasomierze, to bardzo proszę o informację. Czy to w formie prywatnej wiadomości, postu odpowiadającego na ten apel, czy fotki. Ale najważniejsza jest informacja - zdjęcia zrobimy po dotarciu na miejsce Poszukiwania w internecie trwające już od roku zaowocowały poszerzeniem katalogu z około 250 okazów do ponad 700. Jako że przymierzamy się do stworzenia katalogu polskich zegarów słonecznych czy tu na Forum, czy na osobnej stronie (co pozwoli na pełniejszą prezentację każdego zegara), to ważne jest, by zebrać informacje o każdym z istniejących w Polsce zegarów. Nie zakładaj, że już wiemy o zegarze, który mijasz codziennie jadąc do pracy Możliwe, że tak właśnie jest, ale podobne założenia mogą doprowadzić do pominięcia części spuścizny polskiej gnomoniki. Nie ważne także jest to, czy zegar powstał dwa wieki temu, czy wczoraj Podobnie jeśli posiadasz jakieś materiały dotyczące zegarów słonecznych, literaturę, która porusza ich temat, wydawnictwa, artykuły z prasy, zdjęcia, reprodukcje... to także proszę o kontakt. Staramy się dotrzeć także do wszelkiego typu materiałów, które pomogą uzupełnić naszą wiedzę o polskich słonecznikach. Z góry dziękuję za wszelkie informacje, jakie posiadasz

126 [Warszawa] woj. mazowieckie. Białołęka, Buchnik, Dwór Stasinek, ul. Stasinek 19. Zegar pierwotnie stał na środku klombu, który kończył aleję kasztanową, biegnącą od bramy wjazdowej do wejścia do dworu. Dwór - nazwany od imienia Stanisława Augusta, który był jego pierwotnym właścicielem - przechodzi aktualnie renowację, ale po jej ukończeniu zegar ma powrócić na klomb. Niestety prace trwają już kilka lat, a ich końca nie widać. Być może dlatego, że już piąta osoba jest kolejnym właścicielem dworu. Miejmy nadzieję, że dwór zostanie jednak finalnie odnowiony i zegar wróci na swoje miejsce, a wtedy może uda się ponowić sesję fotograficzną i tym samym pokazać piękno tego zegara. Dzisiaj nie za wiele widać na płycie z piaskowca, ale wiemy, że ma ona zostać zeszlifowana i wszystkie oznaczenia powrócą na swoje miejsca w znacznie wyraźniejszej formie. Udało nam się odczytać kilka liczb godzinowych oraz datę Anno Domini 1837. Widoczne są też dwa kręgi okalające gnomon. Tym samym mamy w Warszawie 29 skatalogowanych słonecznych zegarów

125 [Warszawa] woj. mazowieckie. Znalazły się kolejne zegary w Warszawie - jeden dzięki czujności i uprzejmości znajomej pani z KOBiDZ-u, a drugi w wyniku ciągłego przeszukiwania netu Ten odkryła nasza znajoma: Wesoła, Kościół Opatrzności Bożej, ul. Piotra Skargi. Zegar równikowy, niestety bez gnomona. Prawdopodobnie po prostu nabyty w sklepie ogrodniczym, ale jednak jest to zegar stojący w miejscu publicznym i należy go dodać do listy polskich zegarków. Nie wiadomo od jak dawna tam stoi, ale w paru miejscach pojawiła się już rdza, więc zakładam, że ma kilka lat.

Mały raport z ostatnich poszukiwań w Warszawie. Jakiś czas temu zwróciłem się o pomoc w szukaniu słonecznych zegarów do Krajowego ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków (KOBiDZ), gdzie dowiedziałem się o kilkudziesięciu zegarach, których nie było dotąd w naszych rejestrach. Między znalazł się zegar z Pałacu Zamoyskich w Warszawie. Według karty z archiwów KOBiDZ-u znajdował się on pierwotnie w ogrodzie, a później przeniesiono go do wnętrza pałacu, w którym aktualnie ma swoją główną siedzibę SARP (Stowarzyszenie Architektów Polskich). Oczywiście udaliśmy się tam, by zegara poszukać. Nie ma go ani w ogrodzie, ani w pałacu, co stwierdziliśmy organoleptycznie Po dalszych poszukiwaniach, pytaniach i mailach okazało się, że zegar opuścił Warszawę i aktualnie przetrzymywany jest w ośrodku SARP-u w Kazimierzu Dolnym. Oto dwie fotki (niestety nędznej jakości) jakie udało mi się skserować z karty katalogowej KOBiDZ-u: Poza tym odkryciem natrafiliśmy w Stolicy na jeszcze dwa obiekty, z czego oba mieszczą się dokładnie w tym samym miejscu. A co zabawniejsze jest to miejsce doskonale wszystkim znane z już istniejącego tam słonecznego czasomierza. Mowa o Pałacu w Wilanowie. Tak, tak, to nie żarty - tam są jeszcze dwa inne zegary Cóż, jeśli mowa o zegarach, to jest ich tam całkiem niezła kolekcja, choć w większości są to zegary mechaniczne (w ostatni weekend nabyłem katalog prezentujący wszystkie zgromadzone tam okazy - Kolekcja zegarów autorstwa Anny Kwiatkowskiej, książka z serii 200 lat Muzeum Wilanowskiego). Jednym spośród tej kolekcji jest zegar słoneczny z armatką (jego karta również znajduje się w archiwach KOBiDZ-u). Jest to zegar przenośny o mosiężnej podstawie i mosiężnych elementach wskazujących czas wykonany 1853 roku na zamówienie Augusta Potockiego. Poniżej prezentuję jedną jego fotkę ze wspomnianego powyżej katalogu, a jak się uda zdobyć zgodę kierownika Muzeum, to może za jakiś czas pokażę tu więcej ujęć. Drugi zegar z wilanowskiego Pałacu to unikat na skalę światową, gdyż wykonany został na szkle wstawionym w okno. Został on wygrawerowany na półprzejrzystej tafli szkła, zaś gnomon - co niezwykle ciekawe - znajdował się na stronie zewnętrznej. W ten sposób jego cień widoczny był na skali wyrysowanej od środka na szkle. Powstał w Paryżu w 1788 dla polskiego króla Stanisława Augusta, a wykonał go Jean-Francois Richer. I jak wyżej prezentacja z katalogu wilanowskich zegarów. Będę się starał o zgodę na sfotografowanie ich obu.

Mam prośbę do Klubowiczów z Katowic lub okolic o sprawdzenie, czy zegar pokazany na poniższych archiwalnych fotkach jeszcze istnieje. Zdjęcia pochodzą z przedwojennego pisma Beton (Beton, Nr 6, czerwiec 1933 i Beton, Nr 3, lipiec-wrzesień 1930, wkładka Beton w ogrodach i parkach, str. 176.). Opisano go jako "Zegar słoneczny w Parku Kościuszki w Katowicach". Nie wiem czy taki park istnieje, ani gdzie był/jest. Nie mam też aktualnie możliwości pojechania tam i sprawdzenia, będę więc wdzięczny za pomoc

124 [Kartuzy] woj. pomorskie. Kościół Wniebowzięcia NMP, ul. Klasztorna 5. Nad zegarem kamienna ludzka czaszka, a na tarczy zegara sentencja "Memento Mori" (pamiętaj o śmierci), będąca pozdrowieniem Kartuzów - mnichów zamieszkujących znajdujący się tu kiedyś klasztor. Widać tu podobne mocowanie linii czasowych, jak w w przypadku cyfr z zegara na eremie. Ostatnia fotka pokazuje jak blisko siebie znajdują się te zegarki.

123 [Kartuzy] woj. pomorskie. Erem zakonnika przy kościele Wniebowzięcia NMP. Straszliwie obskurny i zaniedbany, ale zegarek trzyma się ściany. Patrząc na niego nie sposób oprzeć się wrażeniu, że pod nim - na tym prostokątnym fragmencie tynku - była wcześniej jakaś inskrypcja. Zegar pochodzi ponoć z wieku XIX. Zastanawia też sposób montażu cyfr na zegarze - zostały przybite gwoździami.

122 [Wejherowo] woj. pomorskie. Szpital Specjalistyczny im. F. Ceynowy, ul. Jagalskiego 10. Ten ogromny zegarek znajduje się na ścianie Ambulatorium przy samym wjeździe do kompleksu szpitalnego. Tu też padało, przez co nie dało się w pełni pokazać jego imponującej kolorystyki.

121 [Gdańsk] woj. pomorskie. Oliwa, ul. Polanki 73a. Zegarek odkryty całkiem niedawno i od razu złapany w kadr No niestety w ostatni weekend padało.

120 [Lewiczyn] woj. mazowieckie. Zegar znajduje się na terenie placu kościelnego Sanktuarium Matki Bożej Pocieszycielki Strapionych, dawniej znajdował się tu cmentarz. Jest bardzo zaniedbany, biała tarcza pokryta czarnym grzybem. Brak mu już gnomona, który widać było na zdjęciach z poprzednich lat. Także cokół, na którym zegar stoi woła o renowację. Na tarczy widać jeszcze resztki inskrypcji, ale jest już praktycznie nieczytelna. Możliwe, że tylko konserwator-ekspert mógłby je jeszcze odczytać.

Witajcie po urlopowej przerwie Miło zobaczyć tu taki ruch wnQnjvq, Barthek i Rozbójnik - wielkie dzięki za garść nowych fotek. Z niecierpliwością czekam na drugi zegar w Elblągu - ten metalowy ma być zdaje się gnomonem zegarka, który będzie na chodniku. Tak rozumiem wszystkie dotychczasowe doniesienia na ten temat. A na urlopie oczywiście nie próżnowaliśmy Udało nam się odwiedzić stolicę Czech i muszę powiedzieć jedno: zazdroszczę Pepikom, że mają u siebie tyle dobra - w samej Pradze jest ponad 170 zegarów (!!!), z czego udało nam się dotrzeć do nieco ponad 50-ciu Żeby znaleźć wszystkie nie wystarczy po prostu tam pójść - spora część jest na terenie niedostępnym dla zwiedzających (wewnętrzne dziedzińce klasztorów itp.) No ale nie martwcie się - już od poniedziałku postaram się sukcesywnie karmić Was kolejnymi fotkami, a zegarki są niezwykle piękne. Ech, szkoda, że u nas nie ma takich tradycji gnomonicznych

[Łódź] woj. łódzkie. A teraz o tych niestety nieistniejących już zegarkach i planach na niedaleką przyszłość. W różnych źródłach namierzyłem ślady co najmniej trzech takich obiektów. Informacje o dwóch z nich pochodzą z Archiwum Państwowego w Łodzi, które podaje, że w Parku Sienkiewicza i Parku ?ąródliska zegary kiedyś istniały (źródło). O ?ąródliskach nie piszą, za to pokazują fotkę, na której na pierwszym planie widać sporych rozmiarów zegar horyzontalny. Oczywiście odwiedziliśmy oba parki, by na własne oczy przekonać się, że nic tam nie ma. W Sienkiewiczu cicho i głucho, za to w ?ąródliskach zegar nadal istnieje w świadomości ludzi. Jedna pani wręcz pokazywała nam gdzie iść, żeby go zobaczyć. No ale zegarka nie ma i póki co nie wiemy co się z nim stało. Trzeci zegar podobno stał w Parku Mickiewicza (dawniej zwanym Julianowskim) przy stanowiskach szachowych. Opowiadał nam o nim gość, u którego się zatrzymaliśmy na noc. Rzuciłem tylko hasło zegar słoneczny, a on dokładnie opisał go bez żadnego naprowadzania z mojej strony. Pamięta go z czasów dzieciństwa, a to oznacza czasoprzestrzeń okolic powojennych. O projekcie zegara na Placu Wolności pisał już nie będę, bo były już wcześniej na forum wzmianki na ten temat. Na zakończenie info o zegarze, który właśnie się buduje. Niedaleko dworca Łódź Kaliska, przy ulicy Kopernika, powstaje nowy apartamentowiec o nazwie Copernicus. Na jego frontowej elewacji zaplanowany jest zegar słoneczny, co zdaje się ma nawiązywać do dokonań wielkiego astronoma. Jednak ten zegar jest kompletnym nieporozumieniem, gdyż projektant przypuszczalnie przełożył na wizualizację jakiś zegar poziomy. No miejmy nadzieję, że inwestor nie da plamy; opamięta się i skoryguje ten błąd. To byłaby niezła kompromitacja i niestety ujma dla samego Kopernika. A tu dwie wizualizacje, na których widać tego gniota: Ilustacje pochodzą ze strony dewelopera (link) Czy jesteśmy w stanie jakoś im uzmysłowić ten błąd?

119 [Łódź] woj. łódzkie. Kamienica przy ul. Piotrkowskiej 143. Tutaj także jakaś jest chyba jakaś nieścisłość: pomijając nikłą czytelność zegara - trzeba odejść dość daleko, by zobaczyć wszystkie cyfry na tarczy, ale wtedy potrzeba już lornetki, by cokolwiek na nim odczytać - tarcza zawiera godziny od 1 do 12. Zegar jest ustawiony bokiem do słońca w południe od strony wschodniej. Teoretycznie powinien więc wskazywać czas do 12 (ale nie od 1 w nocy ), ale nie wiem, czy i tyle daje radę. Tak czy inaczej jest bodaj najładniejszym zegarkiem w Łodzi I tym miłym akcentem kończę prezentację istniejących łódzkich zegarów.

118 [Łódź] woj. łódzkie. Kamienica Dawida Sendrowicza przy ul. Piotrkowskiej 12. To dość ciekawy obiekt, gdyż na tym samym budynku znajdują się dwa identyczne "zegary" (drugi jest od strony strony ul. Rewolucji 1905 r.), przy czym tylko jeden z nich ma sens, a dokładniej ten od ul. Piotrkowskiej, gdyż jest to kierunek zachodni. Kształt tarczy zegara ma więc tu uzasadnienie. Podejrzewam, że od strony południowej po prostu powtórzono motyw zegara w charakterze zdobniczym. Niestety nawet zegar zachodni nie ma ani gnomonu, ani cyfr godzinowych. Dziś zatem jest już wyłącznie ozdobą elewacji kamienicy.

117 [Łódź] woj. łódzkie. Park Staromiejski (zwany też Parkiem Śledzia) znajdujący się miedzy ulicami Nowomiejską, Północną, Franciszkańską, Poprzeczną i Starym Rynkiem. Zegar przypomina trochę kawałek sera choć w rzeczywistości opisy przy otworach jasno odnoszą się do planet Układu Słonecznego. Na zegarze szerokość geograficzna Łodzi - 51°47' N. Wokół niego brakuje kilku słupków godzinowych.

116 [Łódź] woj. łódzkie. Budynek nr 20 przy skrzyżowaniu ulic Nawrot i Dowborczyków.

115 [Łódź] woj. łódzkie. Ogród Botaniczny, zegar równikowy (armilarny). Ustawiony jest nad niewielkim stawem, gdzie wtapia się w otaczający go zespół głazów. To z kolei ulubieniec Eli Niestety nie mieliśmy zbyt mocnego słońca, toteż kształt cyfr rzuconych na kamień był dość mocno rozmyty.