Artykuł będący rozdziałem z ksiązki o Historii przemysłu zegarmistrzowskiego w starej Rusi i w ZSRR
Napisano we wspólpracy z Władysławem Mellerem.
Edycja - książki, której jeszcze nie ma
Zakup licencji od firmy LIP – nowe typy mechanizmów w Z.S.R.R. i technologia produkcji kamieni łożyskowych.
W 1936 roku Fred Lipmann, właściciel marki LIP podpisał umowę, która pozwoliła ZSRR na zakup mechanizmów i części, a następnie także technologii od francuskiej firmy Lip. ZSRR otrzymał nowoczesny, niezawodny zegarek i technologię, zaś Lip dostał gotówkę potrzebną mu do zrealizowania planu szybkiego rozwoju firmy.
Inżynierowie i technicy z firmy Lip nadzorowali instalację fabryki w Penzie w pobliżu Moskwy i wyszkolili radzieckich inżynierów. Sprzedali również dużą liczbę mechanizmów T18, R26 i R43 (zegarek kieszonkowy). W 1935 roku postanowiono utworzyć fabrykę zegarków damskich, Pierwsze modele na bazie mechanizmu Lip oznaczonego jako kaliber T18 wyprodukowano w 1938 roku w fabryce ZiF (Fabryka imienia Frunze), która jako Trzecia Państwowa Fabryka Zegarków w Penzie oficjalnie powstała w 1940 roku,. gdy oddano do użytku nowe budynki fabryczne. Tam właśnie po zakupie licencji od marki Lip obejmującej także technologię produkcji i maszyny produkcyjne rozpoczęto wytwarzanie zegarków damskich pod marką Zwiezda – Gwiazda.
To właśnie zakup technologii z firmy Lip pozwolił na uformowanie się radzieckiego przemysłu zegarkowego. Poza nowymi typami mechanizmów opanowano i rozwinięto wspomnianą powyżej technologię produkcji kamieni syntetycznych. Na oficjalnej stronie Fabryki „Rakieta”, która była wcześniej Pierwszym Zakładem Kamieni Precyzyjnych (TTK-1) podaje się rok 1938 jako datę rozpoczęcia produkcji kamieni łożyskowych dla przemysłu zegarmistrzowskiego.
Ten fakt potwierdza oczywistą sugestię, że do tamtego czasu Rosjanie nie posiadali technologii wytwarzania takich kamieni. Dla swojej dotychczasowej produkcji korzystali oni z zapasów amerykańskich, ograniczali liczbę kamieni w zegarkach, lub kupowali je od zagranicznych producentów. Dopiero zakup licencji i technologii z firmy Lip pozwolił na własną produkcję łożysk rubinowych na masową skalę, a z czasem też na otwarcie drugiej fabryki precyzyjnych kamieni technicznych w Ugliczu TTK-2 i trzeciej fabryki precyzyjnych kamieni technicznych w miejscowości Kusa.
W książce „История часового завода Слава” Historia Fabryki Zegarków Sława, jej autor - В.Г. Богданов podaje datę 1939 roku, jako datę rozpoczęcia produkcji sztucznego korundu w Czernoryczenskich Zakładach Chemicznych. Ten półprodukt był podstawą dla produkcji kamieni do zegarków w fabrykach: w Peterhof i w Ugliczu.
cyt. „… в 1939 году на Чернореченском химкомбинате налаживается производство синтетического корунда с последующим приготовлением из него в Петергофе и Угличе часовых камней”
W książce „The Birth of Soviet Watchmaking” Alan F. Garrat podaje iż współpraca z firmą Lip nie skończyła się szybko i w rzeczywistości trwała do połowy lat siedemdziesiątych. ZSRR w okresie przed i po II wojnie światowej wyprodukował około 10 milionów mechanizmów zaprojektowanych w firmie Lip. Radziecki wariant T18 - Lip, znalazł się w popularnej Zwieździe - początkowo ZiFie, kieszonkowy R43 Lipa wykorzystano w stosunkowo krótkiej serii zegarków kieszonkowych Zim, zaś R26 stał się podstawą dla słynnej Pobiedy, z której z czasem wyewoluowało wiele innych marek wykorzystujących mechanizm 2602 i jego modyfikacje.
Wydaje się, że co do współpracy firmy Lip z Rosją, z potem Związkiem Radzieckim narosło sporo legend, o których warto wspomnieć.
Sugerowane we wspomnianej powyżej książce podobieństwo pomiędzy mechanizmami: „Lip R23 i Rakietą 2609” jest oczywiste. Takim samym mechanizmem jest również ETA1100 i rakieta 2609A. Wiadomo, że firma LIP współpracowała z ETA w aspekcie tego mechanizmu i jest prawdopodobne, że Rosjanie mogli go pozyskać od Francuzów.
Zegarki Salut i późniejsze Mołnie używały mechanizmu R36 Cortebert, który również mógł być częścią umowy zapoczątkowanej przez firmę Lip z Rosją (więcej na ten temat będzie można znaleźć w rozdziale mojej książki traktującym o Mołnii).
Nie negując możliwości długofalowej współpracy francuskiej firmy z radzieckim przemysłem zegarkowym, trzeba zaznaczyć, iż podane we wskazanej książce informacje nie zawsze mają swoje potwierdzenie w rzeczywistości, lub w dowodach.
Powołując się na Pana Nick Downes cytowany autor A. F. Garratt pisze:
„w wyprodukowanym w ZSRR Poljocie z lat 1965-1973 praktycznie wszystkie części są wymienne z Lip R25”, wskazuje też na „uderzające podobieństwo między Lip T15 i Sławą”.
Porównując wymienione mechanizmy trudno się doszukać jakichkolwiek podobieństw zewnętrznych i należy je raczej uznać za zupełnie nieprawdziwe.
Dość wątpliwym jest także przekaz poniższy, lecz z obowiązku muszę o nim wspomnieć:
„W 1972 r. podpisano kolejną umowę, umożliwiającą Rosjanom dostęp do nowych technologii i pomoc z firmy Lip. Współpraca ta trwała do upadku fabryki Lip w 1975 roku, a w ostatnich jej latach zaowocowała projektem francusko-rosyjskiego zegarka kwarcowego”.
Trudno podeprzeć to twierdzenie konkretnymi mechanizmami wyprodukowanymi przez Rosjan, a podane lata współpracy, dzieje zegarków kwarcowych i słaba kondycja firmy LIP raczej wprowadzają dodatkowe wątpliwości w istnienie tak efektywnej współpracy w tak podanym okresie czasu.
Niemniej, nie można zaprzeczyć, że to właśnie firma Lip wniosła decydujący o sukcesie, ogromny wkład w rozwój radzieckiego zegarmistrzostwa, szczególnie w jego początkowym okresie.
Mechanizmy Lip T.18 i Zwiezdfa
Mechanizm Lip R 26 i mechanizm Pobieda
Mechanizm lip r 40 i mechanizm ZiM