Klub HERITAGE

[Dirty Harry 2334]

Kolejna część historii zegarków podwodnych Rolex, dostarczanych włoskim nurkom przez firmę Panerai. Wcześniejsze wpisy na ten temat były w naszym Klubie Heritage na:

 

- str. 47: świecące celowniki i substancja Radiomir, zamówienie na zegarki dla Regia Marina, Rolex ref. 2533 i jego specjalna wersja dla nurków;

 

- str. 47: najstarszy znany dziś "zegarek specjalny Oyster dla nurków" z pierwszej połowy 1936 roku;

 

- str. 48: Rolex ref. 3646 z plastikową tarczą kanapkową z nitami.

 

Osiemdziesiąt pięć lat temu, w marcu 1941 roku, we Włoszech sformowano Dziesiątą Flotyllę MAS (Decima Flottiglia MAS, Xª Flottiglia MAS) - specjalną jednostkę uderzeniową Regia Marina. Skrót MAS sugerował, że to jednostka taktyczna kutrów torpedowych (Motoscafo armato silurante), jednak w rzeczywistości chodziło o zmylenie przeciwnika: teraz skrót MAS oznaczał Mezzi d'Assalto - "środki szturmowe".

 

Dziesiąta Flotylla Środków Szturmowych składała się z dwóch głównych jednostek: jednej złożonej z okrętów nawodnych i dowodzonej przez kapitana korwety Giorgio Giobbe, a drugiej podwodnej, której dowódcą został Junio Valerio Scipione Ghezzo Marcantonio Maria dei principi Borghese - znany pod pseudonimem "Czarny Książę" komandor porucznik ze szlacheckiego rodu, od 1933 roku dowódca szeregu okrętów podwodnych, uczestnik wojny włosko-abisyńskiej i wojny domowej w Hiszpanii, który wielokrotnie brał udział w dywersyjnych misjach bojowych. Jeszcze będzie o nim mowa przy okazji tych zegarków. Dowodzona przez niego jednostka stała się pionierem nowoczesnych technik podwodnej dywersji, z wykorzystaniem torped załogowych (zdjęcie nr 1) i uderzeniowych oddziałów płetwonurków bojowych. A ci wyposażeni byli oczywiście w zegarki Rolex ref. 3646, od kwietnia 1940 roku dostarczane przez firmę Panerai.

 

Jak pisałem na str. 48 Klubu Heritage, tarcza opracowana przez Paneraia do tych zegarków okazała się porażką. Była wielowarstwowa, nitowana, wykonana częściowo z tworzywa sztucznego, z indeksami pokrytymi substancją radioluminescencyjną Radiomir. Zrobione z pleksi dwie warstwy tarczy były nietrwałe i odkształcały się do tego stopnia, że wchodziły na drogę ruchu wskazówek (zdjęcie nr 2). Te nie mogły obracać się prawidłowo, co zakłócało funkcjonowanie zegarka. Tak działo się zarówno z tarczami pierwszej generacji, produkowanymi we Włoszech, jak i drugiej generacji - wytwarzanymi przez renomowane szwajcarskie fabryki tarcz. Analizując problem, firma G. Panerai e Figlio wymyśliła udoskonaloną wersję cyferblatu do Rolexów dla nurków, bardzo mocno inspirowaną opatentowanym rozwiązaniem szwajcarskiego producenta tarcz - firmy Stern Frères.

 

Patent firmy Stern Frères
Wynalazek zgłoszono 18 stycznia 1935 roku, patent nr 182122 przyznano 16 kwietnia 1936 (zdjęcie nr 3). Dotyczył on tarczy, która składała się z dwóch płytek - a więc była to tarcza zwana dziś kanapkową. Indeksy wycinane były w górnej płytce, mocowanej do płytki dolnej. Ta w odpowiednich miejscach prześwitywała przez wycięte w górnej płytce otwory i w ten sposób stanowiła tło dla indeksów. Górna płytka mogła być np. matowa, a dolna albo błyszcząca, albo z innego materiału, albo w kontrastującym kolorze, itp. Wycięte w górnej płycie indeksy 6 i 9, jak cyfry mające "brzuszek i ogonek", z przyczyn technologicznych musiały być narysowane zawijasami niedomkniętymi: oczywiste jest, że w przeciwnym wypadku w "brzuszku" wypadłaby dziura  

 

Warstwowe tarcze firmy Stern Frères montowano m.in. w zegarkach Vacheron & Constantin (zdjęcie nr 4) czy Longines (zdjęcie nr 5), tak więc Panerai nie musiał daleko szukać inspiracji. Przecież Orologeria Svizzera - sklep z zegarkami, należący do firmy G. Panerai e Figlio - był wówczas jednym z największych sprzedawców detalicznych czasomierzy tych marek we Włoszech. Zatem wszelkie opowieści o tym, że tarczę kanapkową z wycinanymi indeksami wymyślił Panerai, albo że "ikoniczne" tudzież "charyzmatyczne", niedomknięte pętle indeksów 6 i 9 są jego pomysłem, to taka sama prawda, jak bajki o rzekomo wynalezionej i opatentowanej przez Paneraia mieszaninie luminescencyjnej Radiomir (str. 47).

 

Firma G. Panerai e Figlio przyjrzała się wyrobom marki Stern Frères stosowanym w różnych zegarkach i znalazła rozwiązanie problemu odkształcających się kanapkowych tarcz plastikowych. Warstwę tworzywa sztucznego, zawierającą świecący Radiomir, postanowiono ścisnąć między dwoma metalowymi dyskami i w ten sposób uniemożliwić jej deformację.

 

Kanapkowa tarcza aluminiowa pierwszej generacji
Tak więc na przełomie lat 1941/1942 Panerai wprowadził zupełnie nowy cyferblat do zegarków kupowanych od Rolexa dla nurków. Cyferblat nowy, ale wciąż zbudowany z trzech warstw. W roku 1942 Regia Marina otrzymała ostatnią partię Rolexów ref. 3646 z nietrwałymi tarczami plastikowymi.

 

Kanapkową tarczę aluminiową pierwszej generacji pokazano na zdjęciu nr 6. Budowę tego cyferblatu pokazuje zdjęcie nr 7. Dolna płyta nowej tarczy była mosiężna, górna - z wyciętymi indeksami - aluminiowa. Żeby utrzymać na miejscu radioaktywną substancję luminescencyjną Radiomir, firma G. Panerai e Figlio opracowała metodę "uszczelnienia" wycięć indeksów. Rozwiązano to w ten sposób, że Radiomir zamknięto pod przezroczystą warstwą pleksi, którą umieszczono między dwiema warstwami metalu (mosiądzu i aluminium), co zapobiegało deformacjom, znanym z tarcz plastikowych. W płycie górnej, aluminiowej, wycięto otwory indeksów - cyfrowych i kreskowych - przez które świecił Radiomir, widoczny pod przezroczystą płytką z pleksi. Liczby opisywały godziny trzecią, szóstą, dziewiątą i dwunastą, pozostałe godziny oznaczono kreskami. Z racji złożonej konstrukcji, grubość tarczy była spora i wynosiła 2,6 mm (zdjęcie nr 8). Aluminiowa płyta górna była anodyzowana na czarno i miała ułożony w dwóch wierszach, grawerowany i wypełniony na biało napis "RADIOMIR PANERAI" (zdjęcie nr 9).

 

Promieniotwórcza substancja Radiomir z czasem zmieniała barwę. W zegarkach Rolex ref. 3646 zachowanych w oryginalnym stanie, standardem są dziś indeksy spatynowane na kolor ciemnoczerwony czy bordowy, niemal brązowy. Przezroczysta pleksi miała tendencję do kurczenia się z czasem, dlatego wypełnienie wycięć jest w większości przypadków wklęsłe (zdjęcia nr 10-16). Jednak nie zawsze w ten sposób czas obchodził się z tymi zegarkami. Bardzo ciekawie zachowany egzemplarz pokazano na zdjęciach nr 17-18. Indeksy zachowały się w kolorze kremowym, stosunkowo bliskim pierwotnemu, a przezroczysta folia z pleksi nie skurczyła się, lecz swymi wypukłościami wchodzi do wycięć indeksów w aluminiowej płycie górnej.

 

Koperta, dekiel i mechanizm
Koperty zegarków z aluminiową tarczą pierwszej generacji nie zmieniły się zasadniczo w porównaniu do wcześniejszych, używanych w egzemplarzach ref. 3646 z tarczą plastikową. Środkowa cześć, wciąż o asymetrycznym profilu krzywizn, miała wysokość 6,3 mm. Wysoki był również bezel, żeby pomieścić grubą tarczę kanapkową (zdjęcia nr 19-22). Rozmiar całkowity zegarka również pozostał bez zmian - 47 mm. Pojawiały drobne różnice w koronkach i elementach z gwintem, na który koronkę nakręcano w celu uszczelnienia. Wciąż zdarzały się problemy ze słabymi, puszczającymi połączeniami lutowanymi i uchami odpadającymi od koperty (zdjęcie nr 23).

 

Dwunastokątny, zakręcany dekiel opisany był wewnątrz. Najpierw producenta zegarka oznaczano nazwą Oyster Watch Co., później Rolex S.A. (zdjęcia nr 24 i 25). Jako uzupełnienie poprzedniego odcinka dodam w tym miejscu, że najwcześniejsze oznaczenie, użyte na deklach pierwszych zegarków ref. 3646 z plastikowymi tarczami (a i to prawdopodobnie tylko w 25 sztukach z roku 1940), informowało dodatkowo, że zegarek wykonano ze stali Staybrite (zdjęcie nr 26). Była to handlowa nazwa austenitycznej stali nierdzewnej, zawierającej 18% chromu i 8% niklu, produkowanej od roku 1924 przez firmę Thomas Firth & Sons z Sheffield. Stal Staybrite była chroniona w Szwajcarii patentem nr 138647, zgłoszonym 31 grudnia 1927 roku i przyznanym 15 marca 1930 roku. Użycie oznaczenia "Staybrite" na zegarku wymagało zgody od producenta - nazwę tę można było umieszczać tylko na tych czasomierzach, które faktycznie były wykonane ze stali Staybrite.

 

W zegarkach ref. 3646 z aluminiową tarczą pierwszej generacji cykał ten sam werk, co we wcześniejszych, z tarczą plastikową: Rolex Cal. 618, czyli Cortébert Cal. 618 w specjalnej wersji z 17 kamieniami (zdjęcie nr 27).

 

Kapitulacja Włoch
W nocy z 9 na 10 lipca 1943 roku alianci przeprowadzili na Sycylii "Operację Husky". Był to desant, który zapoczątkował kampanię włoską: sześciotygodniową inwazję aliantów na Włochy kontynentalne, zakończoną 17 sierpnia. Rząd upadł, Mussolini został aresztowany, a 3 września Włochy podpisały akt kapitulacji, wchodzący w życie 8 września. Ale tereny kraju, których nie zajęli alianci, zostały zajęte przez Niemców. Już 12 września 1943 roku połączone siły niemieckich spadochroniarzy Luftwaffe i komandosów z Waffen-SS przeprowadziły "Operację Dąb", w ramach której błyskawicznie odbiły Mussoliniego. Niespełna tydzień później, z pomocą Niemców, powołał on nowe państwo - Włoską Republikę Socjalną – i został jego premierem oraz ministrem spraw zagranicznych. Wszystkie te wydarzenia stały się przyczynkiem do powstania kolejnej odmiany zegarków ref. 3646, zamawianych przez firmę Panerai u Rolexa i dostarczanych włoskim nurkom bojowym. Ale to już temat na kolejny odcinek.

 

Zdjęcia w kolejności:
1. członkowie Dziesiątej Flotylli MAS podczas załadunku torpedy załogowej SLC [perezcope.com];
2. zdeformowana tarcza plastikowa [perezcope.com];
3. patent nr 182122 na tarczę kanapkową Stern Frères;
4. Vacheron & Constantin z tarczą kanapkową Stern Frères [perezcope.com];
5. Longines 13ZN Flyback z tarczą kanapkową Stern Frères [iconeek.com];
6. awers i rewers kanapkowej tarczy aluminiowej pierwszej generacji [perezcope.com];
7. konstrukcja kanapkowej tarczy aluminiowej [perezcope.com];
8.-18. szczegóły zegarków Rolex ref. 3646 z tarczą aluminiową pierwszej generacji [perezcope.com];
19.-22. Rolex ref. 3646 z tarczą aluminiową pierwszej generacji, widok z boku [perezcope.com];
23. Rolex ref. 3646 z urwanymi uchami [perezcope.com];
24.-26. oznaczenia wewnątrz dekli Rolexów ref. 3646 [perezcope.com, vintagewatchstraps.com];
27. mechanizm Cortébert Cal. 618 z 17 kamieniami w zegarku Rolex ref. 3646 [perezcope.com];
 

Dziękuję bardzo za cierpliwe przeczytanie  

 

 

[AK&AK 50294]

[Perpetuum Mobile 71535]

[ireo 4802]

18 godzin temu, Dirty Harry napisał(-a):

Kolejna część historii zegarków podwodnych Rolex, dostarczanych włoskim nurkom przez firmę Panerai. Wcześniejsze wpisy na ten temat były w naszym Klubie Heritage na:

 

- str. 47: świecące celowniki i substancja Radiomir, zamówienie na zegarki dla Regia Marina, Rolex ref. 2533 i jego specjalna wersja dla nurków;

 

- str. 47: najstarszy znany dziś "zegarek specjalny Oyster dla nurków" z pierwszej połowy 1936 roku;

 

- str. 48: Rolex ref. 3646 z plastikową tarczą kanapkową z nitami.

 

@Dirty Harry, dzięki za kolejny doskonały artykuł. Bardzo mi się podoba rozbudowany kontekst historyczny. Jest nawet indeks wcześniejszych tekstów z numeracją stron! Niesamowite. 
 

Szwajcarski producent tarcz Stern Frères czyli bracia Stern, o których wspominasz, w przyszłości przejmą władzę nad manufakturą Patek Philippe. Często krytykowany Thierry Stern to właśnie potomek owych specjalistów od tarcz (po niemiecku to chyba będzie Zifferblattmacher). Jest to fakt dość znany, który przypominam na użytek młodszych pasjonatów zegarków i zegarmistrzostwa, bo doskonale tłumaczy zmiany w ofercie Patek Philippe, czyli ogólny spadek jakości i wyjątkowości tych zegarków, od czasu przejęcia firmy przez Sternów. 
 

[Dirty Harry 2334]

15 godzin temu, ireo napisał(-a):

@Dirty Harry, dzięki za kolejny doskonały artykuł. Bardzo mi się podoba rozbudowany kontekst historyczny. Jest nawet indeks wcześniejszych tekstów z numeracją stron! Niesamowite. 

 

Dzięki! No to kolejny tekst z indeksem wcześniejszych odcinków  

 

Ósma część historii współczesnych, limitowanych B-Uhrów Laco o średnicy 55 mm. Jeśli ktoś chciałby się zapoznać z poprzednimi odcinkami tego cyklu, zamieszczonymi w naszym Klubie Heritage, to zachęcam do czytania w kolejności chronologicznej:

 

- strona 27: limitowana seria z roku 2000, na 75. rocznicę Laco - 75 zegarków, zbudowanych w 80% z oryginalnych, wojennych części;

- strona 33: dwie limitowane serie z roku 2005, na 80. rocznicę Laco - 500 zegarków ref. 861334 typu A i 500 zegarków ref. 861367 typu B;

- strona 36: dwie limitowane serie z początku roku 2010 - 50 zegarków ref. 861663 typu A i 50 zegarków ref. 861664 typu B;

- strona 39: limitowana seria z końca roku 2010, na 85. rocznicę Laco - 85 zegarków ref. 861707 typu B;

- strona 40: limitowana seria z początku roku 2012 - 100 zegarków ref. 861771 typu A;

- strona 44: dwie limitowane serie z początku roku 2013 - 50 zegarków ref. 861829 typu A i 50 zegarków ref. 861830 typu B.

- strona 48: dwie nielimitowane serie, na 90. rocznicę Laco, produkowane w latach 2015-2017- ref. 861929 typu A i ref. 861930 typu B.

 

Kiedy dziesięć lat temu, wiosną 2016 roku firma Laco wprowadziła do oferty nowe wykończenie Erbstück - o którym można przeczytać na wcześniejszych stronach - od razu trafiło ono do zegarków największych, 55-milimetrowych. Pojawiły się dwa nowe, postarzane modele: ref. 861940 Baumuster A oraz ref. 861941 Baumuster B. Tradycyjnie były one bliźniakami technicznymi, różniącymi się od siebie wskazówkami i tarczą, jednocześnie będąc też bliźniakami technicznymi poprzednio prezentowanych modeli (str. 48). I tak ref. 861940 był wersją Erbstück zegarka ref. 861929, a ref. 861941 to postarzany odpowiednik modelu ref. 861930 - ze wszystkimi ich cechami. Zatem 55-milimetrowe zegarki Erbstück napędzał ręcznie nakręcany mechanizm Laco 97, tabelka z danymi była wewnątrz dekla, a zamiast teleskopów w uchach tkwiły nieruchome pręty. Cena 4990 euro mogła mieć wpływ na niewielki popyt - jak podano mi w firmie Laco, zegarków tych w latach 2016-2017 powstało ok. 20-30 sztuk, po czym produkcję wstrzymano. Nie wiem tylko, czy liczba ta odnosi się do obu modeli razem, czy do każdego z osobna.

 

Na pierwszych sześciu zdjęciach jest Laco ref. 861940, na kolejnych sześciu ref. 861941, na dwóch ostatnich są oba.

 

Pokazane tu zegarki to ostatnie ze współczesnych Fliegerów Laco o średnicy 55 mm, a zatem to już koniec tego cyklu prezentacji, rozpoczętego ponad pół roku temu, bo jeszcze we wrześniu ub. roku. Wszystkim, którzy czytali kolejne odcinki, bardzo serdecznie dziękuję  

 

Niewykluczone, że Laco w oryginalnym rozmiarze wkrótce powróci. Bo w połowie lutego br. pan Marcel Smolarczyk z firmy Laco napisał mi tak: "Obecnie pracujemy nad nowym zegarkiem lotniczym o średnicy 55 mm, ale nie możemy jeszcze podać dokładnej daty premiery".

 

 

 

[Artur74 61433]