Klub HERITAGE

[Dnlaie]

[alpaczino]

[ireo]

W dniu 22.03.2026 o 23:55, rads napisał(-a):

... i co pewien czas egzemplarz z płaskimi koronkami, o których dotąd błędnie sądziłem, że zawsze są "nieoryginalne":

 

 

Fajne śledztwo. 

Nawet gdyby płaskie koronki miały się okazać "nieoryginalne", wg mnie lepiej grają z tym zegarkiem.

Ale większe z pewnością są wygodniejsze.

 

[Artur74]

[Dirty Harry]

[Perpetuum Mobile]

[Dnlaie]

[SPS]

[rads]

[Dirty Harry]

Ostatni w marcu Flieger Friday i ostatnia, trzecia część rocznicowej prezentacji zegarków Laco Erbstück, z okazji ich 10. jubileuszu (str. 49). Dziś kilka zdań o modelach z tarczą w całości pokrytą materiałem luminescencyjnym.

 

Wiadomo, że jedną z najważniejszych cech zegarka lotniczego jest intensywna luminescencja, umożliwiająca odczyt czasu w słabym oświetleniu czy wręcz w całkowitej ciemności. Pierwotnie indeksy na tarczy oraz wskazówki w pilotach pokrywano mieszaniną siarczku cynku i radu. Promieniotwórczy rad emitował cząstki alfa, które bombardowały kryształki siarczku cynku, wywołując ciągłą luminescencję, bez konieczności wcześniejszego naświetlania światłem słonecznym. Radioaktywna substancja miała negatywny wpływ na zdrowie osób produkujących tarcze i wskazówki takich zegarków, a także na użytkowników tych czasomierzy. Dlatego w latach 60. czy 70. ubiegłego stulecia rad został zastąpiony farbami trytowymi. Chociaż były one materiałem nieporównywalnie bezpieczniejszym niż rad, nadal nie uważano ich za bezpieczne w 100% - dlatego dziś tryt zamyka się w szklanych kapsułkach. Jego jasność sukcesywnie zanika i po ok. 12,3 roku świeci już o połowę słabiej. W roku 1993 japońska firma Nemoto & Co., Ltd. wynalazła substancję LumiNova jako w pełni bezpieczny zamiennik dotychczas używanych środków luminescencyjnych i opatentowała ją w roku następnym. W roku 1998 firma Nemoto & Co. razem z firmą z RC Tritec AG stworzyła spółkę LumiNova AG w Szwajcarii i zaczęła produkować farby luminescencyjne o nazwie Super-LumiNova.

 

Chociaż większość zegarków lotniczych wykorzystuje Super-LumiNovę zgodnie z pierwotną tradycją, a więc na indeksach tarczy i na wskazówkach, jest też znacznie mniejsza liczba modeli, które odwracają ten układ i stanowią jego "negatyw". Super-LumiNova pokrywa w nich całą tarczę i stąd popularna nazwa anglojęzyczna takiego rozwiązania: full lume dial. Wskazówki oraz indeksy albo pozostają niepodświetlone, albo są pomalowane farbą luminescencyjną świecącą w innymi kolorze czy odcieniu, niż tarcza. Rozwiązanie takie trafiło do zegarków różnych firm, w tym Laco - m.in. do modeli Florenz i Venedig z linii Flieger Original Baumuster A (zdjęcie nr 1) oraz Baumuster B Graz i Wien z kolekcji Flieger Original Baumuster B (zdjęcie nr 2). Wszystkie trzy wskazówki i wszystkie indeksy są w nich czarne, nieświecące i bardzo wyraźnie kontrastują zarówno z bielą tarczy w dzień (zdjęcia nr 3-5), jak i z jej zielonym światłem w ciemności (zdjęcia 6-9).

 

W październiku 2018 roku, na targach Munichtime 2018, firma Laco po raz pierwszy zaprezentowała publiczne modele Erbstück Baumuster A i B z tarczą w całości pokrytą lumą (zdjęcia 10-13). Ogłoszono, że będą dostępne wyłącznie w rozmiarze 42 mm, z mechanizmem automatycznym ETA 2824-2 lub ETA 2801, i że zamówienia można składać od razu, ale dostawy rozpoczną się wczesną wiosną 2019 roku.

 

W przeciwieństwie do modeli o tarczy czarnej, zegarki Erbstück z tarczą jasną różnią się od swych standardowo wykończonych odpowiedników nie tylko postarzanym wykończeniem i koronką na "kominku", ale i wskazówkami. W Erbstückach nie pozostały czarne, lecz podświetlono je przybrudzoną lumą (zdjęcie nr 14). Tarczę postarzono na całej powierzchni, ale największą koncentrację zabrudzeń czy też plam imitowanej rdzy ulokowano na obwodzie oraz wokół otworu na oś wskazówek (zdjęcie nr 15). Nocny widok tych zegarków pokazano na zdjęciach nr 16-18.

 

Dziękuję bardzo za przeczytanie

 

[rads]

Świetny tekst i zdjęcia, dzięki wielkie 👏

[Perpetuum Mobile]

[Genovese_]

 

Edytowane 27 Marca przez Genovese_

[Dirty Harry]

5 godzin temu, rads napisał(-a):

Świetny tekst i zdjęcia, dzięki wielkie 👏

 

Dziękuję bardzo

 

Tu ciekawe porównanie: dwa B-Uhry Laco 55 mm z tarczą B, współczesny i wojenny. Po lewej zegarek postarzony sztucznie, przez fabrykę, a po prawej naturalnie - przez czas.

 

[rads]

18 minut temu, Dirty Harry napisał(-a):

Tu ciekawe porównanie:

 

Dla laika, a pewnie i dla wielu zegarkowych hobbystów całkowicie nie do odróżnienia. Czy wiesz może jak wypada porównanie cenowe takich dwóch egzemplarzy? Tzn. ile może kosztować taki oryginał w stanie jak na tym zdjęciu i czy w ogóle są dostępne?

[Dirty Harry]

2 godziny temu, rads napisał(-a):

 

Dla laika, a pewnie i dla wielu zegarkowych hobbystów całkowicie nie do odróżnienia. Czy wiesz może jak wypada porównanie cenowe takich dwóch egzemplarzy? Tzn. ile może kosztować taki oryginał w stanie jak na tym zdjęciu i czy w ogóle są dostępne?

 

Współczesnych Erbstücków 55 mm z tarczą A (ref. 861940) i tarczą B (ref. 861941 - na zdjęciu porównawczym) w latach 2016-2017 powstało tylko ok. 20-30 sztuk, nowe kosztowały 5000 EUR. Dziś paradoksalnie są trudniejsze do kupienia, niż wojenne oryginały. A te można dostać mniej więcej od 15 500 zł i są dostępne - zawsze przynajmniej klika sztuk znajdzie się na Chrono, Ebayu, czy nawet na naszym OLX. 

Edytowane 27 Marca przez Dirty Harry

[ireo]

9 godzin temu, rads napisał(-a):

Dla laika, a pewnie i dla wielu zegarkowych hobbystów całkowicie nie do odróżnienia.

 

No nieee, technicy z Laco mogą wypiekać wskazówki, tarcze i koperty w piekarniku i traktować je agresywnymi roztworami, ale już masy luminescencyjnej ze wskazówek to by nie wykruszali. 

Przy okazji widać, że ten z prawej przynajmniej raz przechodził serwis id czasu spatynowania, bo nigdzie nie widać okruchów lumy.

 

[Genovese_]

Edytowane 28 Marca przez Genovese_

[Dirty Harry]

10 godzin temu, ireo napisał(-a):

 

No nieee, technicy z Laco mogą wypiekać wskazówki, tarcze i koperty w piekarniku i traktować je agresywnymi roztworami, ale już masy luminescencyjnej ze wskazówek to by nie wykruszali. 

Przy okazji widać, że ten z prawej przynajmniej raz przechodził serwis id czasu spatynowania, bo nigdzie nie widać okruchów lumy.

 

 

Wykruszają, ale na specjalne życzenie klienta. Pisałem o tym na poprzedniej stronie, a poniżej kolejne przykłady. Postarzanie w fabryce jest z reguły intensywniejsze, niż naturalne - zegarki współczesne wyglądają na bardziej wymęczone, niż oryginały z lat 40. Laco w swych Erbstückach idzie w overkilling, czyli nadzabijalność...  Ale wygląda to świetnie!

 

 

[ireo]

2 godziny temu, Dirty Harry napisał(-a):

 

Wykruszają, ale na specjalne życzenie klienta. Pisałem o tym na poprzedniej stronie, a poniżej kolejne przykłady. Postarzanie w fabryce jest z reguły intensywniejsze, niż naturalne - zegarki współczesne wyglądają na bardziej wymęczone, niż oryginały z lat 40. Laco w swych Erbstückach idzie w overkilling, czyli nadzabijalność...  Ale wygląda to świetnie!

 

 

Faktycznie, wskazówka minutowa to mistrzostwo świata. 
 

Kiedyś, jako młody człowiek, byłem bardzo zdziwiony odkryciem trendu na postarzanie, od dawna modnego na Zachodzie. Na początku lat ’90 znajomy z Londynu kupił na jakiejś aukcji prawie nieużywane, podwójne łóżko od Harrodsa, bardzo drogie. „Ale to łóżko jest brudne i zżarte przez korniki”, powiedziałem. Okazało się, że mebel został wyprodukowany zaledwie przed rokiem, a patyna i ślady po drewnojadach były celowym zabiegiem estetycznym.

 

Laco jest chyba jedyną prawdziwą firmą zegarkową, która oferuje zróżnicowane stopnie postarzania w zależności od preferencji klienta. Fajny pomysł.

 

[Dnlaie]

[alpaczino]

[Dnlaie]

ten zegarek to skarb

[manwiththedog]

6 godzin temu, ireo napisał(-a):

Laco jest chyba jedyną prawdziwą firmą zegarkową, która oferuje zróżnicowane stopnie postarzania w zależności od preferencji klienta. Fajny pomysł.

 

W ogóle jest bardzo mało firm zegarkowych, które oferują fabryczne postarzanie. Oprócz Laco na pewno robią to jeszcze U-Boat, Hruodland, Gruppo Gamma, Panerai. Więcej nie kojarzę. U-Boat postarza fajnie i w swoim klimacie, ale reszta to jest szuranie papierem ściernym poczernionej powierzchni, co do pięt nie dorasta Erbstuckowi od Laco.

[Dirty Harry]

Kolejna część historii zegarków podwodnych Rolex, dostarczanych włoskim nurkom przez firmę Panerai. Wcześniejsze wpisy na ten temat były w naszym Klubie Heritage na:

 

- str. 47: świecące celowniki i substancja Radiomir, zamówienie na zegarki dla Regia Marina, Rolex ref. 2533 i jego specjalna wersja dla nurków;

 

- str. 47: najstarszy znany dziś "zegarek specjalny Oyster dla nurków" z pierwszej połowy 1936 roku;

 

- str. 48: Rolex ref. 3646 z plastikową tarczą kanapkową z nitami.

 

Osiemdziesiąt pięć lat temu, w marcu 1941 roku, we Włoszech sformowano Dziesiątą Flotyllę MAS (Decima Flottiglia MAS, Xª Flottiglia MAS) - specjalną jednostkę uderzeniową Regia Marina. Skrót MAS sugerował, że to jednostka taktyczna kutrów torpedowych (Motoscafo armato silurante), jednak w rzeczywistości chodziło o zmylenie przeciwnika: teraz skrót MAS oznaczał Mezzi d'Assalto - "środki szturmowe".

 

Dziesiąta Flotylla Środków Szturmowych składała się z dwóch głównych jednostek: jednej złożonej z okrętów nawodnych i dowodzonej przez kapitana korwety Giorgio Giobbe, a drugiej podwodnej, której dowódcą został Junio Valerio Scipione Ghezzo Marcantonio Maria dei principi Borghese - znany pod pseudonimem "Czarny Książę" komandor porucznik ze szlacheckiego rodu, od 1933 roku dowódca szeregu okrętów podwodnych, uczestnik wojny włosko-abisyńskiej i wojny domowej w Hiszpanii, który wielokrotnie brał udział w dywersyjnych misjach bojowych. Jeszcze będzie o nim mowa przy okazji tych zegarków. Dowodzona przez niego jednostka stała się pionierem nowoczesnych technik podwodnej dywersji, z wykorzystaniem torped załogowych (zdjęcie nr 1) i uderzeniowych oddziałów płetwonurków bojowych. A ci wyposażeni byli oczywiście w zegarki Rolex ref. 3646, od kwietnia 1940 roku dostarczane przez firmę Panerai.

 

Jak pisałem na str. 48 Klubu Heritage, tarcza opracowana przez Paneraia do tych zegarków okazała się porażką. Była wielowarstwowa, nitowana, wykonana częściowo z tworzywa sztucznego, z indeksami pokrytymi substancją radioluminescencyjną Radiomir. Zrobione z pleksi dwie warstwy tarczy były nietrwałe i odkształcały się do tego stopnia, że wchodziły na drogę ruchu wskazówek (zdjęcie nr 2). Te nie mogły obracać się prawidłowo, co zakłócało funkcjonowanie zegarka. Tak działo się zarówno z tarczami pierwszej generacji, produkowanymi we Włoszech, jak i drugiej generacji - wytwarzanymi przez renomowane szwajcarskie fabryki tarcz. Analizując problem, firma G. Panerai e Figlio wymyśliła udoskonaloną wersję cyferblatu do Rolexów dla nurków, bardzo mocno inspirowaną opatentowanym rozwiązaniem szwajcarskiego producenta tarcz - firmy Stern Frères.

 

Patent firmy Stern Frères
Wynalazek zgłoszono 18 stycznia 1935 roku, patent nr 182122 przyznano 16 kwietnia 1936 (zdjęcie nr 3). Dotyczył on tarczy, która składała się z dwóch płytek - a więc była to tarcza zwana dziś kanapkową. Indeksy wycinane były w górnej płytce, mocowanej do płytki dolnej. Ta w odpowiednich miejscach prześwitywała przez wycięte w górnej płytce otwory i w ten sposób stanowiła tło dla indeksów. Górna płytka mogła być np. matowa, a dolna albo błyszcząca, albo z innego materiału, albo w kontrastującym kolorze, itp. Wycięte w górnej płycie indeksy 6 i 9, jak cyfry mające "brzuszek i ogonek", z przyczyn technologicznych musiały być narysowane zawijasami niedomkniętymi: oczywiste jest, że w przeciwnym wypadku w "brzuszku" wypadłaby dziura  

 

Warstwowe tarcze firmy Stern Frères montowano m.in. w zegarkach Vacheron & Constantin (zdjęcie nr 4) czy Longines (zdjęcie nr 5), tak więc Panerai nie musiał daleko szukać inspiracji. Przecież Orologeria Svizzera - sklep z zegarkami, należący do firmy G. Panerai e Figlio - był wówczas jednym z największych sprzedawców detalicznych czasomierzy tych marek we Włoszech. Zatem wszelkie opowieści o tym, że tarczę kanapkową z wycinanymi indeksami wymyślił Panerai, albo że "ikoniczne" tudzież "charyzmatyczne", niedomknięte pętle indeksów 6 i 9 są jego pomysłem, to taka sama prawda, jak bajki o rzekomo wynalezionej i opatentowanej przez Paneraia mieszaninie luminescencyjnej Radiomir (str. 47).

 

Firma G. Panerai e Figlio przyjrzała się wyrobom marki Stern Frères stosowanym w różnych zegarkach i znalazła rozwiązanie problemu odkształcających się kanapkowych tarcz plastikowych. Warstwę tworzywa sztucznego, zawierającą świecący Radiomir, postanowiono ścisnąć między dwoma metalowymi dyskami i w ten sposób uniemożliwić jej deformację.

 

Kanapkowa tarcza aluminiowa pierwszej generacji
Tak więc na przełomie lat 1941/1942 Panerai wprowadził zupełnie nowy cyferblat do zegarków kupowanych od Rolexa dla nurków. Cyferblat nowy, ale wciąż zbudowany z trzech warstw. W roku 1942 Regia Marina otrzymała ostatnią partię Rolexów ref. 3646 z nietrwałymi tarczami plastikowymi.

 

Kanapkową tarczę aluminiową pierwszej generacji pokazano na zdjęciu nr 6. Budowę tego cyferblatu pokazuje zdjęcie nr 7. Dolna płyta nowej tarczy była mosiężna, górna - z wyciętymi indeksami - aluminiowa. Żeby utrzymać na miejscu radioaktywną substancję luminescencyjną Radiomir, firma G. Panerai e Figlio opracowała metodę "uszczelnienia" wycięć indeksów. Rozwiązano to w ten sposób, że Radiomir zamknięto pod przezroczystą warstwą pleksi, którą umieszczono między dwiema warstwami metalu (mosiądzu i aluminium), co zapobiegało deformacjom, znanym z tarcz plastikowych. W płycie górnej, aluminiowej, wycięto otwory indeksów - cyfrowych i kreskowych - przez które świecił Radiomir, widoczny pod przezroczystą płytką z pleksi. Liczby opisywały godziny trzecią, szóstą, dziewiątą i dwunastą, pozostałe godziny oznaczono kreskami. Z racji złożonej konstrukcji, grubość tarczy była spora i wynosiła 2,6 mm (zdjęcie nr 8). Aluminiowa płyta górna była anodyzowana na czarno i miała ułożony w dwóch wierszach, grawerowany i wypełniony na biało napis "RADIOMIR PANERAI" (zdjęcie nr 9).

 

Promieniotwórcza substancja Radiomir z czasem zmieniała barwę. W zegarkach Rolex ref. 3646 zachowanych w oryginalnym stanie, standardem są dziś indeksy spatynowane na kolor ciemnoczerwony czy bordowy, niemal brązowy. Przezroczysta pleksi miała tendencję do kurczenia się z czasem, dlatego wypełnienie wycięć jest w większości przypadków wklęsłe (zdjęcia nr 10-16). Jednak nie zawsze w ten sposób czas obchodził się z tymi zegarkami. Bardzo ciekawie zachowany egzemplarz pokazano na zdjęciach nr 17-18. Indeksy zachowały się w kolorze kremowym, stosunkowo bliskim pierwotnemu, a przezroczysta folia z pleksi nie skurczyła się, lecz swymi wypukłościami wchodzi do wycięć indeksów w aluminiowej płycie górnej.

 

Koperta, dekiel i mechanizm
Koperty zegarków z aluminiową tarczą pierwszej generacji nie zmieniły się zasadniczo w porównaniu do wcześniejszych, używanych w egzemplarzach ref. 3646 z tarczą plastikową. Środkowa cześć, wciąż o asymetrycznym profilu krzywizn, miała wysokość 6,3 mm. Wysoki był również bezel, żeby pomieścić grubą tarczę kanapkową (zdjęcia nr 19-22). Rozmiar całkowity zegarka również pozostał bez zmian - 47 mm. Pojawiały drobne różnice w koronkach i elementach z gwintem, na który koronkę nakręcano w celu uszczelnienia. Wciąż zdarzały się problemy ze słabymi, puszczającymi połączeniami lutowanymi i uchami odpadającymi od koperty (zdjęcie nr 23).

 

Dwunastokątny, zakręcany dekiel opisany był wewnątrz. Najpierw producenta zegarka oznaczano nazwą Oyster Watch Co., później Rolex S.A. (zdjęcia nr 24 i 25). Jako uzupełnienie poprzedniego odcinka dodam w tym miejscu, że najwcześniejsze oznaczenie, użyte na deklach pierwszych zegarków ref. 3646 z plastikowymi tarczami (a i to prawdopodobnie tylko w 25 sztukach z roku 1940), informowało dodatkowo, że zegarek wykonano ze stali Staybrite (zdjęcie nr 26). Była to handlowa nazwa austenitycznej stali nierdzewnej, zawierającej 18% chromu i 8% niklu, produkowanej od roku 1924 przez firmę Thomas Firth & Sons z Sheffield. Stal Staybrite była chroniona w Szwajcarii patentem nr 138647, zgłoszonym 31 grudnia 1927 roku i przyznanym 15 marca 1930 roku. Użycie oznaczenia "Staybrite" na zegarku wymagało zgody od producenta - nazwę tę można było umieszczać tylko na tych czasomierzach, które faktycznie były wykonane ze stali Staybrite.

 

W zegarkach ref. 3646 z aluminiową tarczą pierwszej generacji cykał ten sam werk, co we wcześniejszych, z tarczą plastikową: Rolex Cal. 618, czyli Cortébert Cal. 618 w specjalnej wersji z 17 kamieniami (zdjęcie nr 27).

 

Kapitulacja Włoch
W nocy z 9 na 10 lipca 1943 roku alianci przeprowadzili na Sycylii "Operację Husky". Był to desant, który zapoczątkował kampanię włoską: sześciotygodniową inwazję aliantów na Włochy kontynentalne, zakończoną 17 sierpnia. Rząd upadł, Mussolini został aresztowany, a 3 września Włochy podpisały akt kapitulacji, wchodzący w życie 8 września. Ale tereny kraju, których nie zajęli alianci, zostały zajęte przez Niemców. Już 12 września 1943 roku połączone siły niemieckich spadochroniarzy Luftwaffe i komandosów z Waffen-SS przeprowadziły "Operację Dąb", w ramach której błyskawicznie odbiły Mussoliniego. Niespełna tydzień później, z pomocą Niemców, powołał on nowe państwo - Włoską Republikę Socjalną – i został jego premierem oraz ministrem spraw zagranicznych. Wszystkie te wydarzenia stały się przyczynkiem do powstania kolejnej odmiany zegarków ref. 3646, zamawianych przez firmę Panerai u Rolexa i dostarczanych włoskim nurkom bojowym. Ale to już temat na kolejny odcinek.

 

Zdjęcia w kolejności:
1. członkowie Dziesiątej Flotylli MAS podczas załadunku torpedy załogowej SLC [perezcope.com];
2. zdeformowana tarcza plastikowa [perezcope.com];
3. patent nr 182122 na tarczę kanapkową Stern Frères;
4. Vacheron & Constantin z tarczą kanapkową Stern Frères [perezcope.com];
5. Longines 13ZN Flyback z tarczą kanapkową Stern Frères [iconeek.com];
6. awers i rewers kanapkowej tarczy aluminiowej pierwszej generacji [perezcope.com];
7. konstrukcja kanapkowej tarczy aluminiowej [perezcope.com];
8.-18. szczegóły zegarków Rolex ref. 3646 z tarczą aluminiową pierwszej generacji [perezcope.com];
19.-22. Rolex ref. 3646 z tarczą aluminiową pierwszej generacji, widok z boku [perezcope.com];
23. Rolex ref. 3646 z urwanymi uchami [perezcope.com];
24.-26. oznaczenia wewnątrz dekli Rolexów ref. 3646 [perezcope.com, vintagewatchstraps.com];
27. mechanizm Cortébert Cal. 618 z 17 kamieniami w zegarku Rolex ref. 3646 [perezcope.com];
 

Dziękuję bardzo za cierpliwe przeczytanie